Masz w telefonie przypomnienie, żeby sprawdzić przypomnienia. Odpisujesz na wiadomość w głowie i masz pewność, że poszła. Zaczynasz trzy rzeczy naraz, kończysz żadną, a wieczorem słyszysz od siebie to samo co zawsze: wystarczy się ogarnąć. Jeśli od lat próbujesz się ogarnąć i nie działa, ten tekst jest dla Ciebie.
Dlaczego ADHD u dorosłych wygląda inaczej niż u dzieci
ADHD nie zaczyna się w dorosłości. Objawy są obecne od dzieciństwa, tylko u wielu osób nikt ich wtedy nie nazwał, bo dziecko było grzeczne, zdolne albo po prostu „bujało w obłokach”. Z wiekiem objawy nie znikają, zmieniają kształt. Dziecko, które nie mogło usiedzieć w ławce, jako dorosły siedzi na zebraniu spokojnie, ale w głowie ma dwanaście otwartych kart i stuka nogą pod stołem.
Dlatego objawy ADHD u dorosłych łatwo przeoczyć. Z zewnątrz widać raczej chaos, spóźnienia i rzeczy zaczęte, a nie skończone. Od środka widać przede wszystkim zmęczenie.
Uwaga, która działa inaczej, a nie gorzej
Najczęstsze zdanie brzmi: „nie umiem się skupić”. To tylko połowa prawdy. Przy ADHD uwaga nie jest za słaba, tylko trudno nią sterować. Na nudnym zadaniu odpływa po dwóch minutach, a na czymś ciekawym potrafi zniknąć na pięć godzin, aż zapomnisz o jedzeniu. To drugie ma swoją nazwę, hiperfokus, i często bywa mylone z dowodem, że „przecież umiesz się skupić, jak chcesz”.
W codzienności wygląda to tak:
- gubisz wątek w rozmowie, czytasz stronę i nie wiesz, co było na niej napisane,
- zapominasz o terminach, płatnościach, oddzwonieniu, choć naprawdę chcesz pamiętać,
- odkładasz rzeczy, które są proste, ale nudne, aż zrobi się z nich pożar,
- gubisz klucze, telefon, okulary, a czasem wszystko naraz,
- popełniasz drobne błędy, bo oko przeskakuje po tekście.
Niepokój, który przeniósł się do głowy
U dorosłych nadruchliwość rzadko wygląda jak bieganie po ścianach. Częściej jest to wewnętrzny niepokój, trudność z odpoczynkiem, wiercenie się, gadulstwo albo potrzeba ciągłego zajęcia rąk. Wiele osób mówi, że nie potrafi oglądać filmu bez telefonu w ręce, a urlop bez planu męczy je bardziej niż praca.
Impulsywność i emocje
Impulsywność u dorosłych to wtrącanie się w zdanie, zanim druga osoba skończy, decyzje podjęte w pięć sekund i żałowane przez pięć dni, zakupy spoza jakiejkolwiek listy. Do tego dochodzą emocje, które przychodzą szybko i mocno. Drobna krytyka potrafi zepsuć cały dzień, a frustracja wybucha przy rzeczach, które innym wydają się błahe. Regulacja emocji nie jest osobnym kryterium w klasyfikacjach, ale u dorosłych z ADHD jest bardzo częsta.
Czas, który przecieka przez palce
Osoby z ADHD często mówią, że mają dwa rodzaje czasu: teraz i nie teraz. Termin za tydzień praktycznie nie istnieje, dopóki nie zrobi się z niego jutro. Stąd spóźnienia, praca w nocy przed terminem i poczucie, że cały czas gonisz.
Maskowanie: kiedy objawy schowały się pod systemem
Wiele dorosłych osób z ADHD latami buduje systemy, żeby nikt nic nie zauważył: dziesięć alarmów, listy, nadgodziny, perfekcjonizm. Z zewnątrz wszystko działa. Problem w tym, że kosztuje to tyle energii, że po pracy nie zostaje już nic. To jedna z przyczyn, dla których ADHD bywa rozpoznawane dopiero po trzydziestce albo czterdziestce, często wtedy, gdy diagnozę dostaje dziecko i rodzic nagle rozpoznaje siebie.
Co jeszcze może wyglądać jak ADHD
I to jest ważna rzecz: podobne objawy mogą dawać lęk, depresja, przewlekły brak snu, zaburzenia nastroju, spektrum autyzmu, a także przyczyny medyczne, na przykład choroby tarczycy. Bywa też tak, że ADHD występuje razem z którymś z nich. Dlatego każdą diagnozę zaczynam od diagnozy różnicowej. Chodzi o to, żeby nazwać to, co naprawdę się dzieje, a nie dopasować Cię do pierwszej etykiety, która wydaje się pasować.
Kiedy warto zrobić diagnozę
Warto, jeśli objawy towarzyszą Ci od dzieciństwa, pojawiają się w więcej niż jednym miejscu, na przykład w pracy i w domu, i realnie utrudniają Ci życie. Nie musisz mieć pewności, że to ADHD. Wystarczy, że chcesz wiedzieć.
Na początek możesz zrobić krótki test ADHD dla dorosłych. To sześć pytań, które nie stawiają diagnozy, ale podpowiadają, czy warto iść dalej.
Diagnozę prowadzę w całości online. Rozmawiamy o Twoim dzieciństwie i o tym, jak jest teraz, korzystam z wywiadu DIVA-5 i kwestionariuszy, a na koniec dostajesz rozbudowaną pisemną opinię z zaleceniami, którą możesz zabrać dalej, na przykład do psychiatry. Szczegóły i cenę znajdziesz na stronie diagnoza ADHD u dorosłych.
Najczęstsze pytania
Czy ADHD może pojawić się w dorosłości?
Nie. Objawy muszą być obecne od dzieciństwa, nawet jeśli nikt ich wtedy nie zauważył. W dorosłości często po prostu stają się bardziej widoczne, bo obowiązków jest więcej, a systemy kompensowania przestają wystarczać.
Czy psycholog może zdiagnozować ADHD u dorosłego?
Tak. Psycholog przeprowadza diagnozę i wydaje opinię. Jeśli rozważasz leczenie farmakologiczne, z opinią idziesz do psychiatry, który decyduje o lekach.
Czy dobre wyniki w szkole wykluczają ADHD?
Nie wykluczają. Wiele osób z ADHD radziło sobie w szkole dzięki inteligencji, presji albo hiperfokusowi na ulubionych przedmiotach. Objawy wychodzą później, gdy struktura szkoły znika.
Jeśli czytasz to i co drugi akapit brzmi jak Twój zwykły wtorek, to jeszcze nie jest diagnoza. To jest dobry powód, żeby ją zrobić.