Ktoś rzuca „wpadnij kiedyś na kawę”, a Ty od razu zastanawiasz się, kiedy dokładnie, o której i czy to w ogóle było zaproszenie. Po udanej imprezie potrzebujesz dwóch dni ciszy, choć naprawdę było miło. Metka w swetrze to dla Ciebie osobny przeciwnik, z którym przegrywasz od lat. Jeśli zastanawiasz się, czy to mogą być objawy autyzmu u dorosłych, ten tekst jest dla Ciebie.
Autyzm u dorosłych: dlaczego tak długo bywa niezauważony
Spektrum autyzmu nie pojawia się w dorosłości. Cechy autystyczne są obecne od wczesnego okresu rozwoju, ale klasyfikacja DSM-5 mówi wprost, że mogą ujawnić się w pełni dopiero wtedy, gdy wymagania społeczne przerosną możliwości danej osoby. Mogą też latami chować się za wyuczonymi strategiami.
W praktyce oznacza to, że autyzm u dorosłych często wychodzi na wierzch przy dużej zmianie: nowa praca, związek, rodzicielstwo, przeprowadzka, życie bez struktury, którą wcześniej dawała szkoła. Dotąd wszystko jakoś się trzymało, bo dużo energii szło na to, żeby się trzymało. Kiedy wymagań przybywa, tej energii zaczyna brakować.
Objawy autyzmu u dorosłych w komunikacji i relacjach
Pierwszy obszar, który opisują kryteria diagnostyczne, to komunikacja społeczna i relacje. U dorosłych rzadko wygląda to jak brak zainteresowania ludźmi. Częściej jest to ogromny wysiłek włożony w coś, co innym przychodzi bez myślenia.
Najczęściej wygląda to tak:
- rozmowa o niczym męczy bardziej niż rozmowa o czymś konkretnym,
- trudno wyczuć moment, w którym można wejść w zdanie, więc albo wchodzisz za wcześnie, albo wcale,
- aluzje, ironia i niedopowiedzenia wymagają tłumaczenia w głowie, a czasem rozumiesz je dosłownie,
- kontakt wzrokowy jest do zrobienia, ale kosztuje i odciąga uwagę od treści,
- po spotkaniu analizujesz rozmowę zdanie po zdaniu, sprawdzając, czy coś poszło nie tak.
Autyzm nie oznacza braku empatii ani braku potrzeby bliskości. Wiele osób w spektrum czuje bardzo dużo. Trudność dotyczy raczej odczytywania sygnałów, których nikt nie mówi na głos.
Rutyny, zainteresowania i przewidywalność
Drugi obszar to powtarzalne zachowania, potrzeba stałości i intensywne zainteresowania. U dorosłych może to być to samo śniadanie od lat, ta sama droga do pracy i duży koszt zmiany planu w ostatniej chwili. Nie chodzi o upór. Przewidywalność daje poczucie bezpieczeństwa, a każda nagła zmiana zużywa zasoby, które były zaplanowane na coś innego.
Zainteresowania w spektrum bywają głębokie i długotrwałe. Możesz wiedzieć o jakimś temacie więcej niż ludzie, którzy zajmują się nim zawodowo, i mówić o nim z przyjemnością, której nie daje Ci żadna rozmowa towarzyska. Do tego dochodzą powtarzalne ruchy, które pomagają się wyregulować: kręcenie pierścionkiem, bujanie się, stukanie palcami.
Zmysły, które odbierają świat głośniej
Nadwrażliwość albo niedowrażliwość na bodźce to część kryteriów spektrum autyzmu, a nie dodatek. Szum lodówki, którego nikt inny nie słyszy, światło w supermarkecie, zapach perfum w windzie, faktura materiału. Bywa też odwrotnie: szukanie mocnych bodźców, głośnej muzyki, mocnego ucisku.
Kiedy bodźców jest za dużo, przychodzi przeciążenie. U jednych wygląda to jak wyłączenie się i brak słów, u innych jak nagły wybuch. Po długim okresie życia ponad siły część osób opisuje stan głębokiego wyczerpania, który bywa nazywany wypaleniem autystycznym.
Zespół Aspergera: objawy, których szukasz pod starą nazwą
Wiele osób wpisuje w wyszukiwarkę „zespół Aspergera objawy”, bo tak tę diagnozę znało przez lata. Zespół Aspergera opisywał osoby z cechami autystycznymi, u których mowa i rozwój intelektualny przebiegały bez opóźnień. Klasyfikacja DSM-5, a potem ICD-11, przestały go wyodrębniać. Dziś mówi się o spektrum autyzmu, a różnice między osobami opisuje się poziomem potrzebnego wsparcia.
Jeśli więc szukasz informacji o zespole Aspergera, wszystko, co opisałam wyżej, dotyczy właśnie Ciebie. Objawy się nie zmieniły, zmieniła się nazwa. Jeśli masz diagnozę zespołu Aspergera sprzed lat, ona nie znika. Dziś to samo nazywa się po prostu spektrum autyzmu.
Co jeszcze może wyglądać jak autyzm
I to jest ważna rzecz: podobne objawy mogą dawać lęk społeczny, depresja, przewlekły brak snu, zaburzenia nastroju, ADHD, OCD, a także przyczyny medyczne, na przykład choroby tarczycy. Część z nich może też występować razem ze spektrum autyzmu. Dlatego każdą diagnozę zaczynam od diagnozy różnicowej, żeby nazwać to, co naprawdę się dzieje, zamiast dopasowywać Cię do pierwszej pasującej etykiety.
Jak wygląda diagnoza autyzmu u dorosłych online
Jeśli objawy autyzmu u dorosłych, o których czytasz, brzmią znajomo, możesz zrobić diagnozę w całości online, z każdego miejsca w Polsce. Zaczynam od kwestionariuszy przesiewowych: RAADS-R, AQ i CAT-Q, który sprawdza maskowanie. Potem jest rozmowa wstępna, wywiad kliniczny ACIA i wywiad różnicowy. Na końcu podsumowujemy wszystko razem, a Ty dostajesz rozbudowaną pisemną opinię z zaleceniami, którą możesz zabrać dalej, na przykład do psychiatry albo do pracodawcy.
Szczegóły i cenę znajdziesz na stronie diagnoza autyzmu u dorosłych. O tym, jak wygląda chowanie cech autystycznych, piszę we wpisie maskowanie autyzmu.
Najczęstsze pytania
Czy autyzm można zdiagnozować u dorosłego?
Tak. Diagnoza w dorosłości jest możliwa i coraz częstsza. Opiera się na tym, jak funkcjonujesz teraz, i na historii Twojego rozwoju, bo cechy spektrum są obecne od wczesnych lat, nawet jeśli nikt ich wtedy nie nazwał.
Czy zespół Aspergera to to samo co autyzm?
Dziś tak. DSM-5 i ICD-11 nie wyodrębniają już zespołu Aspergera i obejmują go wspólną nazwą spektrum autyzmu. Opis objawów, który kiedyś nosił nazwę Aspergera, mieści się w tym spektrum.
Czy test online wystarczy, żeby wiedzieć, czy mam autyzm?
Nie. Kwestionariusze przesiewowe pokazują, czy warto iść dalej, ale nie stawiają diagnozy. Do tego potrzebny jest wywiad kliniczny i sprawdzenie, co jeszcze może dawać podobny obraz.
Objawy autyzmu u dorosłych często są widoczne przede wszystkim dla osoby, która je przeżywa, i to właśnie jej doświadczenie jest w diagnozie najważniejsze. Nazwanie tego, jak działa Twoja głowa, nie zmienia Ciebie, ale może zmienić to, czego od siebie wymagasz.