Piąty raz otwierasz stronę o diagnozie, czytasz pierwszy akapit i zamykasz kartę, bo przecież najpierw trzeba znaleźć czas, żeby się nad tym spokojnie zastanowić. Potem przewijasz fora do pierwszej w nocy, bo ktoś napisał, że trzeba przynieść zaświadczenie z przedszkola. Spokojnie, nie trzeba.
Jeśli zastanawiasz się, jak zdiagnozować ADHD, ten tekst przeprowadzi Cię przez cały proces: kto może postawić diagnozę, jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych i u dzieci, co warto przygotować i co dostajesz na koniec procesu.
Kto może zdiagnozować ADHD
Diagnozę ADHD może przeprowadzić psycholog albo psychiatra. Psycholog prowadzi wywiad, kwestionariusze i diagnozę różnicową, a na koniec wydaje pisemną opinię. Psychiatra również może postawić rozpoznanie, a dodatkowo, jako lekarz, decyduje o ewentualnym leczeniu farmakologicznym.
Psycholog nie przepisuje leków. Jeśli myślisz o leczeniu, z opinią psychologiczną idziesz do psychiatry, który podejmuje dalsze decyzje. Te dwie ścieżki dobrze się uzupełniają.
Diagnoza ADHD krok po kroku
Diagnoza to układanie historii Twojego życia tak, żeby było widać, co się w niej powtarza od dzieciństwa do dziś. U mnie wygląda to tak:
- Rozmowa wstępna. Opowiadasz, z czym przychodzisz i co skłoniło Cię do diagnozy. Ja pytam o codzienność: pracę, dom, sen, relacje.
- Diagnoza różnicowa. Od niej zaczyna się właściwa diagnoza. Sprawdzam, co jeszcze może dawać podobne objawy: lęk, depresja, przewlekły brak snu, zaburzenia nastroju, spektrum autyzmu, OCD albo przyczyny medyczne, na przykład choroby tarczycy. Więcej przeczytasz na stronie o diagnozie różnicowej.
- Wywiad DIVA-5. To ustrukturyzowany wywiad, który przechodzi przez objawy ADHD w dorosłości i w dzieciństwie. Opisuję go dokładniej we wpisie DIVA-5.
- Kwestionariusze. Wypełniasz między innymi ASRS. Kwestionariusze same nie stawiają diagnozy, ale porządkują obraz i pozwalają porównać go z kryteriami.
- Opinia i omówienie. Na koniec piszę rozbudowaną opinię z zaleceniami i omawiam ją z Tobą.
Ile spotkań to zajmie, zależy od osoby i od tego, ile trzeba sprawdzić. Nie ma jednej sztywnej liczby, która pasowałaby do wszystkich.
Czego szukam w trakcie diagnozy
Według kryteriów DSM-5 objawy ADHD muszą być obecne przed 12. rokiem życia, pojawiać się w co najmniej dwóch środowiskach, na przykład w pracy i w domu, i realnie utrudniać funkcjonowanie. U osób od 17. roku życia potrzebnych jest co najmniej pięć objawów w danej grupie: nieuwagi albo nadruchliwości i impulsywności.
Dlatego tak dużo pytam o dzieciństwo. ADHD nie zaczyna się w dorosłości, nawet jeśli dopiero w dorosłości zaczyna naprawdę przeszkadzać. Często to właśnie praca, dom i dzieci naraz sprawiają, że dawne sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.
Diagnoza ADHD u dzieci
U dzieci diagnoza wygląda trochę inaczej. Zaczynam od rozmowy z rodzicem o rozwoju dziecka i o tym, jak wygląda jego codzienność w domu i w szkole. Korzystam z kwestionariuszy Conners 3, które wypełnia rodzic i nauczyciel, bo zachowanie w klasie to ważna część obrazu. Tu też zaczynam od sprawdzenia, co jeszcze może dawać podobne trudności.
Na koniec rodzic dostaje opinię z zaleceniami dla domu i dla szkoły. Szczegóły znajdziesz na stronie diagnoza ADHD u dzieci.
Co przygotować przed diagnozą
Nie musisz przynosić teczki dokumentów, ale kilka rzeczy bardzo pomaga:
- świadectwa szkolne, zwłaszcza z pierwszych klas, z ocenami opisowymi i uwagami nauczycieli,
- osoba, która pamięta Twoje dzieciństwo, na przykład rodzic, starsze rodzeństwo albo ktoś bliski, kto może odpowiedzieć na kilka pytań,
- wcześniejsze rozpoznania, wyniki badań i informacje o lekach, jeśli takie są,
- kilka konkretnych sytuacji z ostatnich tygodni, które pokazują, z czym masz trudność.
Jeśli nie masz świadectw albo nikt nie pamięta Twojego dzieciństwa, to nie zamyka drogi. Diagnoza jest wtedy trochę trudniejsza, ale nadal możliwa.
Diagnoza ADHD online
Całą diagnozę prowadzę online, więc możesz ją zrobić z każdego miejsca w Polsce. Potrzebujesz komputera albo telefonu z kamerą, stabilnego internetu i miejsca, w którym nikt nie wejdzie w połowie zdania. Wywiad i kwestionariusze dobrze sprawdzają się w tej formie, bo opierają się na rozmowie i Twoich odpowiedziach.
Dla wielu osób z ADHD dodatkowym plusem jest to, że nie trzeba nigdzie dojeżdżać ani pilnować, żeby zdążyć do gabinetu po drugiej stronie miasta. Jedna rzecz mniej do zapamiętania.
Co dostajesz na koniec diagnozy ADHD
Na koniec dostajesz rozbudowaną pisemną opinię z zaleceniami. Jest w niej opis tego, co sprawdzałam, jakie były wyniki i jaki jest wniosek, a także konkretne wskazówki, co dalej. Opinię możesz zabrać do psychiatry, jeśli rozważasz leczenie, a także do szkoły albo do pracodawcy, jeśli potrzebujesz dostosowań.
Wynik może być różny: potwierdzenie ADHD, wskazanie innej przyczyny objawów albo kilku nakładających się trudności. Każdy z nich jest informacją, z którą da się coś zrobić. Szczegóły i cenę znajdziesz na stronie diagnoza ADHD u dorosłych, a porównanie kosztów we wpisie ile kosztuje diagnoza ADHD.
Najczęstsze pytania
Czy test online wystarczy, żeby zdiagnozować ADHD?
Nie. Test przesiewowy, taki jak test ADHD dla dorosłych, podpowiada, czy warto iść dalej, ale nie stawia diagnozy. Diagnoza wymaga wywiadu, kwestionariuszy i sprawdzenia innych możliwych przyczyn objawów.
Czy diagnoza ADHD online wygląda inaczej niż stacjonarna?
Narzędzia są te same: rozmowa, wywiad DIVA-5, kwestionariusze i diagnoza różnicowa. Różni się tylko miejsce, w którym siedzisz. Na koniec dostajesz taką samą pisemną opinię z zaleceniami.
Ile trwa diagnoza ADHD?
To zależy od osoby. Na długość wpływa to, ile trzeba sprawdzić w diagnozie różnicowej, czy są dostępne świadectwa i osoba, która pamięta Twoje dzieciństwo, i jak dużo trudności się nakłada. Dlatego nie podaję z góry jednej liczby spotkań.
Diagnoza nie jest egzaminem, którego da się nie zdać. Jest próbą zrozumienia, dlaczego Twoja codzienność od lat kosztuje Cię więcej wysiłku, niż powinna.