Wpisujesz w wyszukiwarkę „ADHD co to jest”, otwierasz siedem kart, w trzeciej zaczynasz czytać o czymś zupełnie innym, a po kwadransie orientujesz się, że od dawna nie pamiętasz, czego właściwie szukasz. Jeśli to brzmi znajomo, dobrze trafiasz. Ten tekst zbiera w jednym miejscu to, co warto wiedzieć o ADHD, i prowadzi dalej do wpisów, w których każdy temat rozpisuję dokładniej.
ADHD: rozwinięcie skrótu i co ono znaczy
ADHD to skrót od angielskiego Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Po polsku mówimy o zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Nazwa jest długa i trochę myląca, bo sugeruje, że uwagi brakuje. W praktyce chodzi raczej o to, że trudno nią sterować: na nudnym zadaniu ucieka, a na ciekawym potrafi zatrzymać się na wiele godzin.
ADHD należy do zaburzeń neurorozwojowych. Oznacza to, że wynika z tego, jak rozwija się i działa mózg, a nie z charakteru, wychowania czy braku silnej woli. Objawy są obecne od dzieciństwa, choć u wielu osób nikt ich wtedy nie zauważył. Mózg z ADHD działa po prostu inaczej: w czymś bywa szybszy i bardziej pomysłowy, w czymś innym potrzebuje innych warunków, żeby zadziałać.
Trzy obrazy ADHD według DSM-5
Klasyfikacja DSM-5 opisuje dwie grupy objawów: zaburzenia uwagi oraz nadruchliwość z impulsywnością. W zależności od tego, które przeważają, wyróżnia się trzy obrazy ADHD:
- z przewagą zaburzeń uwagi, czyli to, co dawniej nazywano ADD,
- z przewagą nadruchliwości i impulsywności,
- obraz mieszany, w którym obie grupy objawów są wyraźne.
Obraz może zmieniać się z wiekiem. Dziecko, które było głównie ruchliwe, jako dorosły może mieć przede wszystkim kłopot z uwagą i wewnętrzny niepokój. Więcej o obrazie z przewagą zaburzeń uwagi przeczytasz we wpisie ADD co to jest.
Żeby mówić o ADHD, objawy muszą pojawić się przed 12. rokiem życia, występować w co najmniej dwóch środowiskach, na przykład w domu i w szkole albo w pracy, i realnie utrudniać codzienne funkcjonowanie. U osób od 17. roku życia kryteria wymagają co najmniej pięciu objawów w danej grupie.
ADHD objawy u dzieci
U dzieci objawy ADHD są zwykle najbardziej widoczne w szkole i przy odrabianiu lekcji. Dziecko zaczyna zadanie i odpływa po chwili, gubi zeszyty, nie słyszy polecenia wydanego z drugiego pokoju, wierci się na krześle, przerywa innym, ma trudność z czekaniem na swoją kolej. Do tego dochodzą emocje, które przychodzą szybko i mocno.
Dzieci z przewagą zaburzeń uwagi często umykają dorosłym, bo nie przeszkadzają. Siedzą spokojnie i bujają w obłokach. Dokładny opis znajdziesz we wpisie objawy ADHD u dzieci.
ADHD objawy u dorosłych
U dorosłych nadruchliwość rzadko wygląda jak bieganie po pokoju. Częściej to niepokój w głowie, trudność z odpoczynkiem i potrzeba ciągłego zajęcia rąk. Na pierwszy plan wychodzą odkładanie spraw, zapominanie o terminach, gubienie rzeczy, poczucie, że czas przecieka przez palce, i ogromne zmęczenie budowaniem systemów, które mają to wszystko ukryć.
O tym piszę szerzej we wpisie objawy ADHD u dorosłych. Osobny tekst poświęciłam temu, jak wygląda ADHD u kobiet, bo u nich objawy częściej chowają się pod perfekcjonizmem i nadmiarem obowiązków, a diagnoza przychodzi później.
Czym ADHD nie jest
ADHD nie jest lenistwem. Osoba z ADHD często bardzo chce coś zrobić, wie, jak to zrobić, i mimo to nie może zacząć. To nie jest kwestia motywacji, tylko tego, jak mózg uruchamia działanie przy zadaniach, które nie dają szybkiej nagrody.
ADHD nie jest też skutkiem złego wychowania. Rodzice dzieci z ADHD często słyszą, że wystarczy więcej konsekwencji. Styl wychowania może pomagać albo utrudniać codzienność, ale nie powoduje ADHD. Duże znaczenie mają za to geny, o czym piszę we wpisie czy ADHD jest dziedziczne.
I wreszcie ADHD nie jest modą. To, że dziś mówi się o nim więcej, oznacza głównie, że więcej osób w końcu dostaje nazwę na to, z czym żyje od dzieciństwa.
ADHD nie mówi też nic o inteligencji. Osoby z ADHD bywają świetnymi uczniami, specjalistami i twórcami, a jednocześnie mogą mieć ogromny kłopot z wypełnieniem prostego formularza na czas. Jedno nie wyklucza drugiego. Właśnie dlatego wiele osób słyszy przez lata, że „przecież potrafi, jak chce”, i zaczyna wierzyć, że problem leży w charakterze. Zrozumienie, że to sposób działania uwagi i motywacji, a nie wada osobowości, bywa pierwszym krokiem do tego, żeby przestać walczyć z sobą i zacząć szukać rozwiązań, które pasują do Twojego mózgu.
ADHD a inne trudności: współwystępowanie i diagnoza różnicowa
ADHD rzadko występuje w pojedynkę. Często idzie w parze z lękiem, obniżonym nastrojem, trudnościami ze snem albo spektrum autyzmu. O tym, jak ADHD i autyzm się różnią i jak mogą występować razem, piszę we wpisie ADHD a autyzm.
I to jest ważna rzecz: podobne objawy mogą dawać zupełnie inne przyczyny. Trudności z koncentracją pojawiają się przy lęku, depresji, przewlekłym braku snu, zaburzeniach nastroju, spektrum autyzmu, OCD, a także przy przyczynach medycznych, na przykład chorobach tarczycy. Dlatego każdą diagnozę zaczynam od diagnozy różnicowej. Chodzi o to, żeby nazwać to, co naprawdę się dzieje, a nie dopasować Cię do pierwszej etykiety, która wydaje się pasować.
Jak wygląda diagnoza ADHD
U dorosłych diagnoza obejmuje rozmowę, ustrukturyzowany wywiad DIVA-5 i kwestionariusze, między innymi ASRS. Rozmawiamy o tym, jak było w dzieciństwie i jak jest teraz, w pracy, w domu i w relacjach. U dzieci diagnoza opiera się na rozmowie z rodzicem i kwestionariuszach Conners 3, które wypełnia rodzic i nauczyciel.
Na koniec dostajesz rozbudowaną pisemną opinię z zaleceniami, którą możesz zabrać dalej, na przykład do psychiatry, do szkoły albo do pracodawcy. Krok po kroku opisuję to we wpisie jak wygląda diagnoza ADHD, a ceny zebrałam we wpisie ile kosztuje diagnoza ADHD.
Przyjmuję też stacjonarnie w przychodni w Zielonej Górze, ale obecnie nie mam tam wolnych terminów, dlatego nowe osoby diagnozuję online, z każdego miejsca w Polsce. Szczegóły znajdziesz na stronach diagnoza ADHD u dorosłych i diagnoza ADHD u dzieci. Jeśli chcesz najpierw zadać kilka pytań, możesz skorzystać z konsultacji online za 180 zł albo z tańszej konsultacji na czacie WhatsApp za 150 zł, czyli pisemnej rozmowy w umówionym terminie.
Co pomaga przy ADHD
Wsparcie przy ADHD zwykle składa się z kilku elementów, dobieranych do konkretnej osoby. Pierwszym jest psychoedukacja, czyli zrozumienie, jak działa Twój mózg i dlaczego pewne rzeczy idą pod górę. Samo to często zdejmuje z ramion lata obwiniania się.
Drugim jest terapia, w której uczysz się sposobów radzenia sobie z planowaniem, czasem i emocjami. Trzecim są dostosowania, czyli zmiany w otoczeniu: w szkole, w pracy, w domu. Czasem wystarczy inny sposób zapisywania zadań albo cichsze miejsce do pracy.
Część osób korzysta też z leczenia farmakologicznego. Psycholog nie przepisuje leków, o nich decyduje psychiatra, a opinia z diagnozy pomaga mu w tej decyzji.
Jeśli chcesz zacząć od czegoś krótkiego, zrób test ADHD dla dorosłych. To sześć pytań przesiewowych, które nie stawiają diagnozy, ale podpowiadają, czy warto iść dalej.
Najczęstsze pytania
Czy ADHD można „wyrosnąć”?
Objawy ADHD często zmieniają się z wiekiem. Nadruchliwość bywa mniej widoczna, a na pierwszy plan wychodzą trudności z uwagą, organizacją i emocjami. U wielu osób ADHD zostaje na całe życie, tylko w innej formie.
Czy ADHD może zacząć się w dorosłości?
Nie. Objawy muszą być obecne od dzieciństwa, nawet jeśli nikt ich wtedy nie nazwał. W dorosłości często stają się bardziej widoczne, bo obowiązków jest więcej, a dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.
Kto może zdiagnozować ADHD?
Diagnozę ADHD może przeprowadzić psycholog, który wydaje opinię z zaleceniami. Jeśli rozważasz leczenie farmakologiczne, z opinią idziesz do psychiatry, który decyduje o lekach.
ADHD to nazwa na sposób działania mózgu, który towarzyszy człowiekowi od dzieciństwa. Rzetelna diagnoza nie zmienia tego, kim jesteś, ale pozwala zrozumieć, dlaczego pewne rzeczy kosztują Cię więcej niż innych, i dobrać wsparcie, które ma sens.